هر بار نام همدان را در گوگل جستجو میکنید، بدون شک، آرامگاه بوعلی سینا را در صدر تصاویر مرتبط با همدان میبینید. اگر یک دوربین و میکروفون در دستان خود بگیرید و از مردم شهرهای مختلف ایران بخواهید اماکن دیدنی همدان را نام ببرند، حتی اگر تاکنون به این شهر سفر نکرده باشند، به احتمال زیاد، نام آرامگاه بوعلی سینا، یکی از اولین اماکنی است که ذهنشان خواهد رسید. اما چرا؟ تاکنون به این فکر کردید که چرا آرامگاه بوعلی سینا، به نماد شهر همدان تبدیل شده است؟ در این مقاله قصد داریم بیشتر درباره این آرامگاه و جاذبههای آن بخوانیم.
نگاهی مختصر به زندگی پرفراز و نشیب ابوعلی سینا
بسیاری از شما، ابوعلی سینا را از کتابهای درسی و سریالهای تلوزیونی و سایر مطالعات میشناسید. به همین دلیل، به شرح مختصری از زندگی بوعلی سینا بسنده میکنیم.
ابوعلی حسین بن عبدالله، مشهور به ابنسینا یا شیخالرئیس، در بخارا به دنیا آمد. این دانشمند بزرگ، علم آموزی را از همان سنین کودکی آغاز کرد و با هوش و نبوغ فراوان خود در سنین جوانی به چنان جایگاهی دستیافته بود که پزشکان و حکما برای دیدارش میشتافتند. به گفته خود بوعلی سینا، او در 40 سالگی چیزی بیشتر از آنچه در 18 سالگی میدانست نیاموخت!
بوعلی سینا به جز در طب، در سایر رشتههای علمی همچون ریاضیات، نجوم، فیزیک، روانشناسی، شیمی، زمینشناسی، جغرافیا، شعر و ادبیات وفلسفه و منطق، تبحر داشت. این دانشمند در زندگی خود به علت شرایط سیاسی و حکومتی آن دوران، دائماً درحال سفر بود و سالهای پایانی عمر خود را در همدان سپری کرد و در همین شهر به خاک سپرده شد.
تاریخچه آرامگاه بوعلی سینا، از گذشته تا کنون
مانند بسیاری از اماکن تاریخی و مقبرهها، آرامگاه بوعلی سینا نیز در طول تاریخ تحولات فراوانی را پشت سر گذاشته است. این دانشمند ابتدا در منزل دوست صمیمی و یار وفادارش، ابوسعید دخدوک، به خاک سپرده شد. چند سال بعد، خود ابو سعید دخدوک را نیز در همان محل و در نزدیکی مقبره بوعلی سینا دفن کردند و یک بنای ساده خشتی، همه آن چیزی بود که آرامگاه بوعلی سینا را تشکیل میداد.
این آرامگاه، چند قرن به همین شکل باقی ماند تا اینکه در قرن 13 هجری، به دستور شاهزاده نگار خانم، دختر ولیعهد عباس میرزا، این بنا بازسازی شد. در پی این دستور، بنای قبلی به طور کامل تخریب شد و یک گنبد آجری ساده، جایگزین آن شد؛ سنگ قبرها تعویض شدند و یک حصار ساده به دور قبور کشیده شد.
مدتی بعد نیز فردی به نام محمدحسین فریدالدوله گلگون همدانی، تغییراتی در این بنا ایجاد کرد. ایجاد دیواری کوتاه در اطراف مزار، حفر چاه و ساخت حوض و ساخت دو تالار برای کتابخانه، از جمله این اقدامات بودند. در پی این بازسازیها، آرامگاه بوعلی جلوه بهتری پیدا کرد. این آرامگاه تا زمان حکومت پهلوی پابرجا بود.
مدتی پس از روی کار آمدن حکومت پهلوی، توجه ویژهای نسبت به شخصیت بوعلی سینا و شان و منزل او شد و به تصمیم انجمن آثار ملی، قرار شد مقبرهای باشکوه که درخور این دانشمند والامقام باشد، ساخته شود. از بین داوطلبان طراحی آرامگاه بوعلی سینا، طرح هوشنگ سیحون، که در آن زمان دانشجویی بااستعداد و خوشذوق بود، انتخاب شد. معماری آرامگاه بوعلی سینا، مقدمه ساز معماری آرامگاه خیام، نادرشاه افشار و دهها آرامگاه و ابنیه دیگر توسط هوشنگ سیحون گردید. درهای این آرامگاه در سال 1330 هجری شمسی، به روی مردم باز شد.
معماری آرامگاه؛ پیوند سنت و مدرنیته در قامت یک برج
طراحی این برج، تلفیقی هوشمندانه از سنت و مدرنیته است. در طراحی اولیه آن، از ساختمان گنبد قابوس ( که یکی از کهنترین مقابر ایران و بلندترین برج آجری جهان است) الهام گرفته شده است. باغی که در محوطه بیرونی آرامگاه قراردارد، با آن آبنماهای خاص خود، یادآور باغهای اصیل ایرانی است که مشابه آنها را در باغ شازده ماهان، باغ ارم، باغ فین و غیره، دیدهایم.
از سوی دیگر، سنگها و بتنهای بزرگی که پایه اصلی آرامگاه هستند، یادآور معماری مصر باستان و ستونهای استوانهای تراش خورده در ورودی مقبره، یادآور معماری یونان باستان هستند.
این مجموعه، به گونهای طراحی شده که حرکت بازدیدکننده از فضای باز به فضای نیمهباز و سپس به فضای بسته (تالار، کتابخانه، موزه و محل مقابر) با یک ریتم آرام اتفاق میافتد. سکوها، دیوارهای کوتاه، و پلهها، به شیوهای هنرمندانه چیدمان شدهاند تا هم میدان اطراف، کارکرد شهری داشته باشد و هم مجموعه، حس یک حریم فرهنگی را منتقل کند. این حرکت تدریجی، بازدیدکننده را آماده میکند تا وقتی به فضای اصلی آرامگاه وارد میشود، از هیاهوی میدان فاصله گرفته و با تمرکز، به مواجهه با نام و آثار ابنسینا بپردازد.
یکی دیگر از نکات مهم در معماری این بنا، توجه به رنگ و بافت مصالح است. سنگها و مصالح خاکستری و کرم، با نور تغییر میکنند و در ساعات مختلف روز، بنا را با تناژهای متفاوتی به نمایش میگذارند؛ صبحها شفاف و تیز، عصرها گرم و نرم. این بازی نور و سایه بر سطح ستونها و جدارهها، بخشی از تجربه دیداری آرامگاه است که معمولاً در عکسها هم ثبت میشود.
بخشهای داخلی و پیرامونی آرامگاه بوعلی سینا
آرامگاه ابنسینا یک مجموعه فرهنگی است که از بخشهای مختلفی تشکیل شده است:
- محل مقبره: مزار بوعلی سینا در سمت راست ورودی مقبره و مزار ابوسعید دخدوک، یار همیشگی وی در سمت چپ مقبره قرار دارد. سنگ قبرهای قدیمی آنها نیز در همان محوطه در معرض تماشای بازدیدکنندگان قرار گرفته است. آرامگاه عارف قزوینی نیز در حیاط شرقی آرامگاه قرار گرفته. این شاعر اگرچه اهل قزوین است اما به علت قرارگیری مقبرهاش در همدان، بهعنوان یکی از معروف ترین شاعران همدانی نیز شناخته میشود.
- کتابخانه: کتابخانه آرامگاه بوعلی سینا در تالار شمالی آرامگاه بوعلی سینا، کتابخانهای با بیش از 8000 جلد کتاب ارزشمند قراردارد. این کتابخانه به مناسبت هزارمین سالگرد تولد بوعلی سینا ایجاد شد و در ابتدا تعداد کتابهای کمتری داشت. کتابهای مختلف چاپی و خطی موجود در این آرامگاه، این مکان را از یک آرامگاه ساده، به محیطی علمی و فرهنگی تبدیل کرده است.
- موزه: شما میتوانید بسیاری از آثار باستانی همدان، مانند کتابهای خطی نفیس، آثار سفالی، سکهها، ظروف مفرغی و برخی آثار ارزشمند دیگر را در موزه این مجموعه که در تالار جنوبی آرامگاه قرار دارد مشاهده کنید. حتی تصویری از جمجمه بوعلی سینا که در هنگام نبش قبر او برای ساخت بنای جدید آرامگاه گرفته شد نیز در این مجموعه وجود دارد.
- تندیس ابن سینا: این تندیس در خود آرامگاه قرار ندارد، بلکه در ضلع شرقی میدان بوعلی سینا است. ابوالحسن صدیقی، هنرمند مجسمهساز مشهور ایرانی، این تندیس مرمرین با وزن حدودی 4.5 تن و ارتفاع 3.10 متر، بر اساس متون کهن و شرح حالهای مختلفی که از وی موجود بود، ساخت.
- فضای سبز آرامگاه: محوطه بیرونی ارامگاه، شامل یک بوستان نیم دایرهای و فضای سبزی بسیار زیبا است و علیرغم اینکه میدان بوعلی تقریباً در مرکز شهر قرار دارد، چیزی از زیبایی و دلانگیزی این میدان و فضای سبز آن کاسته نشده است.
دانستنیهای جالب درباره آرامگاه بوعلی سینا
- استفاده از ستونهای پره مانند به جای دیوارکشی کامل مانند گنبد قابوس، برای محافظت از بنا در برابر بادهای شدید همدان انجام شده است.
- 12 ستون به کار رفته در آرامگاه بوعلی سینا، نماد 12 رشته علمی است که وی در آنها تبحر داشت.
- ارتفاع کلی این بنا 28 متر است که حدوداً 23 متر آن مربوط به ارتفاع ستونها و حدود 6 متر، ارتفاع گنبد مخروطی آن است.
- آرامگاه بوعلی سینا تلفیقی درخشان از معماری ایرانی، یونانی و مصری است که تداعی کننده رشد و پویایی، استحکام و قدرت و اصالت است.
- هوشنگ سیحون در زمان طراحی معماری آرامگاه بوعلی سینا تنها 23 سال داشت.
راهنمای سفر و بازدید و از آرامگاه بوعلی سینا
آنچه که برای سفر باید بدانید این است که خوشبختانه آرامگاه بوعلی سینا در قلب شهر همدان قرار دارد و دسترسی به آن از طریق خودروی شخصی و وسایل نقلیه عمومی آسان است. این آرامگاه در میدان بوعلی قرار گرفته و تنها یک خیابان با میدان اصلی شهر، یعنی میدان امام فاصله دارد. این یعنی شما میتوانید برنامه بازدید از آرامگاه بوعلی، میدان امام، بازار سنتی همدان و برخی اماکن نزدیک دیگر را در یک روز تنظیم کنید.
- ساعات بازدید از آرامگاه بوعلی: همه روزه از ساعت 9 الی 19
- نیاز به تهیه بلیط: دارد اما این بلیط قیمت مناسبی دارد و دانشجویان و پژوهشگران مشمول تخفیف هستند.
- مدت زمان مورد نیاز: زمانی بین 60 تا 90 دقیقه برای بازدید باحوصله از این آرامگاه کافی است.
سخن پایانی
همانطور که در این صفحه از وبسایت همدان کجا خواندید، آرامگاه بوعلی، چیزی فراتر از یک مقبره ساده است. این آرامگاه، یادمان یک دانشمند و نماد یک شهر کهن است که با معماری خاص خود و بخشهای مختلفی که در آن قرار گرفته، بخشی از هویت این سرزمین را دل خود جای داده است. آرامگاه بوعلی سینا، یک شاهکار معماری معاصر است که گذشته را به امروز و امروز را به آینده پیوند میزند و یادگاری از دوران معاصر برای نسلهای بعد ما است.
