همدان، یکی از قدیمیترین شهرهای ایران است که با نامهای باستانی زیادی از جمله هگمتانه شناخته میشود. این شهر یکی از پایتختهای کشور در دوران مختلف حکومتهای تاریخی بوده است. همدان در ادبیات و شعر جایگاه خاصی دارد و آرامگاه بسیاری از شاعران بزرگ ایرانی در دل این شهر قرار گرفته است. در این مقاله به معرفی کامل شاعران معروف همدان که در این شهر فعالیت هنری داشتند، میپردازیم.
1. باباطاهر عریان
2. میرزاده عشقی
3. صابر همدانی
4. مفتون همدانی
5. دیجور همدانی
6. آزاد همدانی
7. مصطفی رحماندوست
8. یاور همدانی
9. فریدون مشیری
10. عارف قزوینی
معرفی شاعران معروف همدان
شاعران همدان، از قرن چهارم و پنجم هجری شروع به فعالیت کردند و به زبان فارسی و گویشهای محلی شعر میگفتند. در این مقاله از وبسایت همدان کجا به طور کامل زندگی و نقش هرکدام از این مشاهير همدان را بررسی میکنیم:
1. باباطاهر عریان: شاعر و عارف بزرگ همدانی
باباطاهر عریان از عارفان و شاعران معروف همدان در قرن پنجم هجری قمری است که به خاطر سرودن دوبیتیهای روان و صمیمی مشهور شد و نماد ادبی همدان نیز به شمار میرود.باباطاهر به تنهایی زندگی میکرد و علاقهای به نوشتن وقایع زندگی شخصی خود نداشت به همین دلیل اطلاعات زیادی از زندگی او در دسترس نیست. زبان شعر او شبیه گویشهای قدیمی است که همین موضوع به آن حال وهوای محلی و مردمی داده است.به این شاعر در طول زندگیاش لقبهای زیادی نسبت دادند از جمله مهمترین آنها، بابا که معادل مرشد و پیر است و همچنین عریان که به علت عدم تمایل او به امور دنیوی بود. آرامگاه باباطاهر در شمال شهر همدان واقع شده است.
مضون اشعار باباطاهر در مورد عشق و دلدادگی، غربت و تنهایی، شکایت از بیوفایی دنیا، درد دل با خدا، شوق وصال حق و توجه به طبیعت است. یکی از معروفترین دوبیتیهای او به شرح زیر است:
به دریا بنگرم دریا ته بینم به صحرا بنگرم صحرا ته بینم
به هر جا بنگرم کوه و در و دشت نشان از قامت رعنا ته بینم
2. میرزاده عشقی: خالق اولین اپرای ایرانی
سید محمدرضا کردستانی ملقب به میرزاده عشقی، شاعر همدانی معاصر، روزنامهنگار، نویسنده سیاسی و نمایشنامهنویس ایرانی است. میرزاده عشقی روزنامه قرن بیستم را منتشر کرد و خالق اپرای رستاخیز شهریاران است. لحن آثار او تند و انتقادی میباشد و بیشتر در مورد آزادی، وطن، مبارزه با ظلم و بیداری مردم سخن گفته است. میرزاده در آثارش دنیای ناعادلانه را از نظر سیاسی و اجتماعی سرزنش میکند. در یکی از سرودههایش در ارتباط با اعتراض به اوضاع کشور میخوانیم:
روزگار، ای روزگار!
گر تو عادل بودی، آخر خلقت ظالم چه بود؟
گر تو یکسان خلق کردی، جاهل و عالم چه بود؟
ور تو سالم بودهای، این کار ناسالم چه بود؟
تودهای محکوم امر و آمری حاکم چه بود؟
روزگار، ای بدشعار نابهکار
3. صابر همدانی: غزلسرای مشهور همدانی
اسدالله صنیعیان که به صابر همدانی مشهور است، یکی از شاعران معروف همدان به شمار میرود. صابر از نوجوانی به شعر علاقه پیدا کرد. او در سرودن انواع شعر مهارت داشت و بیشتر به خاطر غزلهایش شناخته میشود. آثار او مشابه سبک هندی به صورت تصویرسازیهای ظریف با خیالپردازی زیاد است. موضوع شعرهای صابر درباره عشق و عرفان، مداحی اهل بیت و مضامین اخلاقی و عرفانی است و لحن سوگنامهای در بسیاری از شعرهای او وجود دارد. در شعری درباره ماجرای شهادت حضرت علیاکبر در حادثه کربلا آورده:
چون ز فراق اکبر اندر کارزار
معنی شق القمر شد آشکار
ارغوانی گشت مشکین سنبلش
ریخت روی نرگس و برگ گلش
4. مفتون همدانی: شاعر عرفانی همدانی
سید میرآقا کبریایی از شاعران معروف همدان است که با نام مفتون همدانی شناخته میشود در کودکی علوم مقدماتی را آموخت و بعد به سرودن شعر علاقه پیدا کرد. او در قصیدهسرایی و غزلسرایی مهارت خاصی داشت. بعضی از شاعران بزرگ ایرانی مانند شهریار او را تحسین کردهاند. مفتون همدانی سبک سنتی را ادامه داد و بیشتر آثار او عاشقانه و عرفانی است تا اجتماعی و انتقادی.
5. دیجور همدانی: غزلسرای معاصر همدانی
مهدی دیجوریان که متخلص به دیجور یکی دیگر از شاعران معروف همدان است. دیجور به جای ادامه تحصیل، بیشتر وقت خود را صرف مطالعه و سرودن شعر کرد. او در غزلسرایی بسیار قوی بود و تمامی آثارش حساب شده از نظر وزن و قافیه است. کتاب شرح شب دیجور دیوانی از اشعار اوست که غزلها، قصاید، رباعیات و دیگر قالبها را در بر دارد. او غزلهای زیادی با حال و هوای کلاسیک سروده است. شعرهای او تاثیر گرفته از سبک هندی میباشد و مفاهیم عرفانی و عاشقانه دارد. لحن اشعار دیجور آرام، انسانی و احساس محور است. در جایی در وصف عشق به روایت خودش اینگونه سرود:
فروغ مهر تو روشنگر جهان من است
چراغ چهره تو نوربخش جان من است
مرا که عشق تو شد مایه امید حیات
چه غم که بار غمت برتر از توان من است
6. آزاد همدانی: غزلسرا و نویسنده رمان تاریخی
علی محمد غمامی آزاد، معروف به آزاد همدانی، تحصیلات خود را در همدان و تهران گذراند. آزاد معلم ادبیات بود و بیشتر از چهل سال در وزارت فرهنگ و آموزش و پرورش کشور مشغول به کار بود. از او نوشتههای ارزشمند آموزشی در زمینه دستور زبان فارسی و شرح حال شاعران به جا مانده است. از نگاه آزاد همدانی عشق جاودان است و هرچه غیر از آن باشد بیارزش و گذرا محسوب میشود، همانطور که در شعری آورده:
هر مجلسی که نوبت طرد سخن شود
اول سخن ز حسن تو و عشق من شود
جز حسن بی زوال تو و عشق پاک من
هر تازهای که هست به عالم، کهن شود
7. مصطفی رحماندوست: پدر ادبیات کودک
مصطفی رحماندوست یکی از شاعران معروف همدان است که به عنوان معلم، نویسنده و مترجم حوزه کودکان و نوجوانان نیز فعالیت داشت. او کلاس پنجم ابتدایی بود که به استعداد خود در شعر سرودن پی برد. شعرها و قصههای رحماندوست در کتابهای درسی و همچنین برنامههای کودک آورده شد.
از دیگر خدمات او میتوان به داوری و عضو هیئت علمی در جشنوارههای مهمی مثل جشنواره بین المللی شعر فجر اشاره داشت. همه ما او را با شعر زیبای صد دانه یاقوت در کتاب ادبیات فارسی میشناسیم .
8. یاور همدانی: حافظ هویت زبانی و محلی همدان
احمد نیک طلب یکی از شاعران معروف همدان است که با نام یاور همدانی از او یاد میکنیم، شاعر، ترانهسرا، خوشنویس بود و فعالیتهای فرهنگی زیادی داشت. یاور 13 سالگی سرودن شعر را شروع کرد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در همدان گذراند. او در رشته روابط عمومی و روزنامه نگاری در دانشگاه علوم و ارتباطات اجتماعی تهران تحصیل کرد.
یاور مدتی در دبیرستانهای همدان و تهران تدریس کرد و سپس، کارمند بانک ملی ایران شد. او مدتی دبیر انجمن ادبی حافظ و عضو انجمنهای ادبی مختلف بود. سبک شعری یاور همدانی هندی و عراقی در قالب غزل و رباعی است. لحن آثار یاور مذهبی و مدحآمیز است.
9. فریدون مشیری: تلفیق کننده سبک سنتی و مدرن
فریدون مشیری از شاعران معروف همدان است که از کودکی به شعر علاقه داشت. او نوشتن را از نوجوانی شروع کرد و سپس تحصیلاتش را در رشته ادبیات فارسی به پایان رساند. مشیری برای مدتی در فعالیتهای فرهنگی و ادبی داشت. موضوع آثار مشیری اجتماعی، انسانی و عاشقانه و سبک شعری او ترکیبی از قالبهای کلاسیک و نو است. او با زبانی ساده و روان، بر مفاهیم انسانی و ارزشهای اخلاقی تمرکز داشت. فریدون مشیری در یکی از شعرهایش درباره زندگی و امید میگوید:
زندگی زیباست، اگر عاشق باشی
اگر دل بدهی به مهربانی و لبخند
10. عارف قزوینی: شاعر و تصنیفسرای ملی گرا
عارف قزوینی شاعر همدانی معاصر است که از کودکی در عرفان، شعر، موسیقی و خطاطی آموزش دید. او شاعری بود که با دقت بالا، وقایع ایران و جهان را به زبان شعر تبدیل میکرد و او در آثار خود از شعرهای عاشقانه و غزل به دور نبود. موضوع شعرهای او میهن دوستی، آزادی خواهی و حمایت از جنبش مشروطه بود.
عارف قزوینی در سن 17 سالگی عاشق دختری به نام خانمبالا شد و به صورت پنهانی با او ازدواج کرد مدتی بعد خانواده آن دختر مطلع شدند، فشارها زیاد شد و عارف به رشت رفت و پس از بازگشت با وجود عشق زیاد، طلاق گرفت و تا آخر عمرش دیگر ازدواج نکرد. او در تصنیفی درباره عشقش نسبت به همسرش نوشت:
دیدم صنمی سروقد و روی چو ماهی
الهی تو گواهی خدایا تو پناهی
افکنده به رخسار چو مه زلف سیاهی
الهی تو گواهی خدایا تو پناهی
جمعبندی
همدان نهتنها یکی از کهنترین شهرهای ایران است، بلکه یکی از ستونهای اصلی ادبیات فارسی نیز به شمار میرود. در این راهنما به معرفی کامل شاعران معروف همدان پرداختیم. همدان از قرنها پیش تا امروز، مرکز مهم ادبیات فارسی و زادگاه شاعران بسیار بزرگ ایرانی بوده است و هرکدام سهمی ماندگار در فرهنگ و شعر فارسی داشتهاند از سادگی و صداقت دوبیتیهای باباطاهر گرفته تا لحن انتقادی میرزاده عشقی، روایتهای لطیف صابر و مفتون همدانی و آثار ملیگرایانه عارف قزوینی نقش ارزشمندی در ادبیات فارسی به جای گذاشته است. آنچه همدان را در میان دیگر شهرهای ادبی ایران متمایز میکند، پیوند عمیق شعر با تاریخ، هویت و زندگی مردم این شهر است. شناخت شاعران همدانی فقط مرور زندگی چند شاعر نیست، بلکه فرصتی است تا دوباره ببینیم چگونه همدان در گذر زمان به شکلگیری بخشی از هویت و میراث شعر فارسی جان داده است.
سوالات متداول
1- معروفترین شاعر همدانی کیست؟
باباطاهر عریان معروفترین شاعر همدان است. دوبیتیهای او در ذهن خیلی از ایرانیها مانده و آرامگاهش یکی از نمادهای همدان است.
2- مهمترین شاعران معاصر همدان چه کسانی هستند؟
از میان شاعران معاصر میتوان میرزاده عشقی، صابر همدانی، مفتون همدانی، دیجور، یاور همدانی و مصطفی رحماندوست را نام برد.
3- آیا همه شاعران معروف همدان به فارسی شعر گفتهاند؟
خیر، بخشی از اشعار باباطاهر و یاور همدانی به گویش همدانی است.
